غلامعلى صفايى
278
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
تنوين و جر از مختصات اسم است . بالجر و التنوين و النداء و أل * و مسند للاسم تمييز حصل مانند حكايتى كه سيبويه از عرب نقل مىكند : « ذهبت من معه » و در اين صورت « مع » معناى « عند » دارد و معناى مثال مىشود « رفتم از نزد او » و بعضى از قراء « مع » را در اين آيهء شريفه مجرور به « من » قراءت كردهاند كه اين دليل بر اسميت « مع » است : هذا ذِكْرُ مَنْ مَعِيَ ( الأنبياء / 24 ) . بايد دانست كه در قراءت مشهور مانند قراء سبعه به ميم « من » فتحه داده شده است « 1 » بنابراين « من » موصوله است : « هذا ذكر من معى » كه اين قراءت نمىتواند شاهد بر اسميت « مع » بدليل دخول حرف جر باشد زيرا « من » موصوله است . و تسكين عينه : در تمامى لغات عرب حرف عين « مع » مفتوح است لكن در لغت غنم و ربيعه به حرف عين سكون داده مىشود ، ولى سيبويه گفته است كه تسكين حرف عين از باب ضرورت شعرى و غير از آن مىباشد و در تمامى لغات عرب است و تنها مختص اين دو قبيله نيست . مصنف كتاب مىگويد اين رأى سيبويه صحيح نيست بلكه سكون عين « مع » تنها در لغت ربيعه و غنم است . بايد دانست كه در صورت سكون عين نيز « مع » بر اسميت خود باقى است به خلاف نحاس كه مىگويد : « حرف بودن « مع » در اين صورت اجماعى است » در حالى كه اكثر نحويون مىگويند اسم است بنابراين نقل اجماع نحويون دربارهء حرفيت « مع » ساكن العين كه نحاس نقل مىكند صحيح نمىباشد ، ابن مالك مىگويد : و مع « مع » فيها قليل و نقل * فتح و كسر لسكون يتصّل و تستعمل مضافة : « مع » به دو شكل استعمال مىشود : 1 - مضاف به اسم بعد ، 2 - غير مضاف . در صورتى كه به شكل مضاف استعمال شود ، « مع » ظرف بوده و داراى يكى از اين سه معانى است :
--> ( 1 ) - الكشاف / 3 / 111 .